Հանդիպել Բահայիների Հետ
Լրացնել հայտը Բահայների հետ հանդիպելու համար
Խնդրում ենք նշել հանդիպման նպատակը և այլ լրացուցիչ տվյալներ

Բոլոր “*”-ով դաշտերը պարտադիր են

post
Հոդվածներ

Տրավմաների և կախվածության միջև կապը

Ծնողների կողմից բռնության ենթարկված երեխան հետագայում հերոինով բուժում է ստացած տրավման։ Իր ուսուցիչների ռասիստական վերաբերմունքից ընկճված՝ դեռահասը դիմում է ալկոհոլին՝ իր ցավը բթացնելու համար։ Չափահաս մարդը, ով երբեք սեր չի զգացել մանկության տարիներին, ցածր ինքնագնահատականը քողարկում է կոկաինով:

 

Մարդկանց, ովքեր պայքարում են թմրամիջոցների չարաշահման դեմ, հաճախ դաժանորեն են դատում և արհամարհում են նրանց, և հաճախ կարելի է լսել, թե ինչպես են նրանց մասին խոսում  նսեմացնող տերմիններով՝ թմրամոլ, ալկոհոլիկ և խենթ: Բայց ոչ ոք չի ցանկանում տառապել կամ վերահսկվել թմրամիջոցների միջոցով, և մասնագետներն այժմ գիտեն, որ թմրամիջոցների չարաշահումը հոգեկան խանգարում է:

 

Ինչու՞ որևէ մեկը վտանգի ենթարկի իր աշխատանքը, ընտանիքը, ազատությունը կամ կյանքը կարճատև բարձունքի համար:

 

-Երբ դուք չունեք նյութի օգտագործման խանգարում, դուք չեք ստանում այն, - ասում է Անժելա Քալդվելը, Մերիլենդ նահանգի Ռոքվիլ քաղաքում գտնվող Թմրամիջոցների չարաշահման և հոգեկան առողջության վարչության հանրային առողջության խորհրդատուն,-Դու չես հասկանում` ինչու՞ ասեղ կպցնես ձեռքիդ կամ ինչո՞ւ ծխես կրեկ, երբ այն կործանում է քո կյանքը, և դու կարող ես բանտ նստել: Ուստի կարծում եմ, որ շատ կարևոր է բովանդակալից երկխոսություն ունենալ այս հիվանդությամբ տառապող մարդկանց հետ և փորձել հասկանալ նրանց:

 

Եվ հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ տրավմատիկ փորձառություններն ու իրադարձությունները մարդկանց ավելի շատ թմրամոլ են դարձնում:

 

Մանկական տրավմաների  և նյութերի օգտագործման միջև կապը

 

Թմրամիջոցների չարաշահման ազգային ինստիտուտի տվյալներով՝ թմրամիջոցների չարաշահման բուժման մեջ գտնվող բոլոր մարդկանց 66%-ը մանկության տարիներին ենթարկվել է ֆիզիկական, սեռական կամ էմոցիոնալ բռնության: Բացի այդ, ԱՄՆ Բժշկության ազգային գրադարանը պարզել է, որ կանանց նկատմամբ ֆիզիկական և սեռական բռնությունը կապված է ողջ կյանքի ընթացքում կոկաինի և մարիխուանայի օգտագործման հետ, մինչդեռ տղամարդկանց նկատմամբ ֆիզիկական բռնությունը կապված է կոկաինի և հերոինի շարունակական օգտագործման հետ:

 

Բահայիները դատապարտում և ատում են ֆիզիկական և սեռական բռնության բոլոր ձևերը: Ինչպես գրել է Արդարության Համաշխարհային Տունը՝ Բահայի հավատի համաշխարհային կառավարող մարմինը.

 

Ֆիզիկապես ուժեղների կողմից ուժի կիրառումը ... որպես իրենց կամքը պարտադրելու և նրանց ցանկությունները կատարելու միջոց, կոպտագույն խախտում է Բահայի ուսմունքները: Ոչ մի արդարացում չի կարող լինել, որ որևէ մեկը բռնի ուժի կամ բռնության սպառնալիքի միջոցով այլ անձին պարտադրի անել մի բան, որին դիմացինը հակված չէ:

 

-Խենթություն է, թե ինչպես ենք մենք ամոթ զգում,- ասում է Անժելան,- Ինձ մանկուց ինչ-որ մեկն ինչ-որ բան է անում, իսկ ես ամաչո՞ւմ եմ: Եթե դուք դրա մասին մտածեք ռացիոնալ, ապա դա իմաստ չունի: Ինչո՞ւ եմ ես ինձ պատժում քո վատ պահվածքի համար։ Բայց առաջին հերթին, որպես երեխաներ, մենք իրականում չգիտենք, թե ինչպես վարվել դրա հետ:

 

Երեխաները սահմանափակ են տրավմատիկ փորձառությունները իմաստավորելու իրենց ունակությամբ: Սովորաբար երեխաները ապավինում են իրենց սիրելիների աջակցությանը, բայց երբեմն նրանց սիրելիներն են այն մարդիկ, ովքեր բռնանում են նրանց՝ դարձնելով ընտանիքի աջակցությունն անհնարին: Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ սա խրախուսում է մանկության զոհերին ճնշել իրենց զգացմունքները և սկսել ինքնաբուժությամբ զբաղվել թմրանյութերով և ալկոհոլով: Ինչպես ասում է Անժելան, -Դու այնքան հիվանդ ես, որքան քո գաղտնիքները:

 

Մանկության տրավման նաև փոխում է ուղեղի կառուցվածքն ու գործառույթը՝ այդ երեխաներին դարձնելով ավելի հակված ճանաչողական թերությունների և հոգեկան հիվանդությունների նկատմամբ, ինչպիսիք են շիզոֆրենիան, ծանր դեպրեսիան, երկբևեռ խանգարումը, հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարումը և թմրամիջոցների չարաշահումը:

 

Թերևս դա է պատճառը, որ Աբդուլ-Բահան, Բահաուլլայի՝ մարգարեի և Բահայի հավատի հիմնադրի որդին, գրել է.

 

Սակայն անթույլատրելի է ծեծել կամ զրպարտել երեխային, քանի որ երեխայի բնավորությունը լիովին կփչանա, եթե նա ենթարկվի հարվածների կամ բանավոր վիրավորանքի։

 

 

Ռասիզմի տրավմա

 

Մանկական բռնությունը և էմոցիոնալ անտեսումը միակ տրավմաները չեն, որոնք կարող են մարդուն ավելի հակված դարձնել թմրամոլության ողջ կյանքի ընթացքում: Հետազոտությունները ցույց են տալիս, որ ռասիզմի զոհ լինելը հոգեբանական հետևանքներ է ունենում։

 

Բահայիները կարծում են, որ ռասիզմը ամենակայուն չարիքներից է և ԱՄՆ-ի առջև ծառացած ամենակարևոր խնդիրը: Ինչպես գրել է Արդարության Համաշխարհային Տունը Համաշխարհային խաղաղության խոստում-ի մեջ.

 

Նրա գործելակերպը չափազանց սարսափելի հարձակում է մարդկային արժանապատվության վրա, որպեսզի այն հաստատվի որևէ պատրվակով: Ռասիզմը դանդաղեցնում է իր զոհերի անսահման հնարավորությունները, կոռումպացնում է դրա մեղավորներին և խաթարում մարդկության առաջընթացը: Համապատասխան իրավական միջոցներով իրականացվող մարդկության միասնության ճանաչմանը պետք է աջակցել ամենուր, եթե ցանկանում ենք հաղթահարել այս խնդիրը։

 

 

Ըստ Ամերիկյան մանկաբուժության ակադեմիայի, մանկության ռասայական խտրականությունը կապված է աֆրոամերիկացի դեռահասների շրջանում ալկոհոլի ավելացման, ծխախոտ ծխելու և դեպրեսիայի հետ: Հետազոտողները նկատել են նաև դեպրեսիվ ախտանիշների աճ Պուերտո Ռիկոյի երեխաների մոտ և ալկոհոլի և թմրանյութերի օգտագործման աճ՝ բնիկ ամերիկացիների և դեռահասների շրջանում: Շատ էթնիկ ժողովրդագրություն ունեն նաև ՀՏՍԽ-ի ավելի բարձր ցուցանիշներ, քան եվրոպացի ամերիկացիները՝ ռասիզմի փորձի պատճառով, սակայն ռասայական տրավմայի հետևանքով առաջացած ՀՏՍԽ-ն բավականաչափ ճանաչված չէ հոգեկան առողջության համայնքում:

 

Ռասիզմը կրկնվող տրավմա է՝ հետտրավմատիկ սթրեսային խանգարում, բայց այն կրկնվում է. Դա տեղի է ունենում կրկին ու կրկին: Դա իրականում ճանաչված չէ համայնքում: Անժելան բացատրում է. Յուրաքանչյուր ընտանիք հիվանդանում է, քանի որ չկա միջամտություն, բուժում և փոփոխություն, ուստի այն տևում է սերունդների շարունակ:

 

Բժիշկ Լիզա Ջորդանը, կլինիկական հոգեբան, որը զբաղվում է Մերիլենդ նահանգի Քեթոնսվիլ և Թաուսոն քաղաքներում, նույնպես նկատել է կապը տրավմայի և կախվածության միջև՝ աշխատելով հիմնականում աֆրոամերիկացի տղամարդկանց խմբի հետ, ովքեր անօթևան և թմրամիջոցներ չարաշահողներ էին:

 

Նրանք կորցրել են իրենց ընտանիքը, աշխատանքն ու առողջությունը, իսկ որոշները բանտարկվել են։ -Նրանց ճնշող մեծամասնությունը տրավմաների մեծ պատմություն ուներ, - ասում է Լիզան: -Այս տղամարդկանցից շատերը տարիներ են անցկացրել՝ բուժելով իրենց անցյալը, բուժելով իրենց տրավմաները, և մինչ ես այնտեղ էի, տեսա տղաների, ովքեր ունեին ԻԴԽ, ՀՏՍԽ, դեպրեսիա, ինքնության դիսոցիատիվ խանգարում, ինչ էլ որ լինի:

 

Դոկտոր Ջոյ Դե Գրույը, բահայի և Հետտրավմատիկ ստրուկի համախտանիշ գրքի հեղինակը, առաջ է քաշել ՀՏՍԽ-ի տեսությունը, որն անդրադառնում է աֆրոամերիկացիների երկար տարիների ստրկությունից և ճնշումից հետո բազմասերունդ տրավմային: Վնասվածքի այս հավերժացումը և բուժվելու հնարավորության բացակայությունը հանգեցնում են ՀՏՍԽ-ի, որն արտացոլվում է բազմաթիվ կործանարար վարքագծերում, ինչպիսիք են անօգնականությունը և խեղաթյուրված ինքնագնահատականը:

 

Շողի էֆֆենդին՝ Բահայի հավատի կենտրոնական դեմքերից մեկը, սերնդային այս տրավման նկարագրել է որպես ծանր և դանդաղ ապաքինվող վերքեր։

 

Աֆրիկյան ծագում ունեցող շատ մարդիկ կան, ովքեր ունեն բարդ տրավմա. մարդիկ, ովքեր անցել են ավելի քան մեկ տրավմատիկ իրադարձության միջով, - ասում է Լիզան: Մարդիկ, ովքեր կրկնակի տրավմա են ապրում, երբեմն պատկերացում չունեն, թե երբ այն կավարտվի: Հաճախ դա անտեսվում է և դրվում է քաղաքային խնդիրների՝ ցածր եկամուտների հետ կապված խնդիրների շրջանակում, իսկ երբեմն նույնիսկ չի էլ լուծվում:

 

Լիզան ասում է, որ նույնիսկ երբ մարդիկ օգնություն են խնդրում, նրանց միշտ չէ, որ հարցնում են իրենց փորձի մասին։ Այնուհետև, երբ սկսում ես քերել մակերեսը, տեսնում ես, որ այս մարդը տարիներ շարունակ, գուցե իր կյանքի մեծ մասը անցել է այս ամենի միջով, և նա երբեք որևէ մեկի հետ չի խոսել այդ մասին, քանի որ իր շրջապատի շատ մարդիկ նույն բանի միջով են անցել: Նրանք պարզապես հաղթահարել են դա և գտել են դրա միջով անցնելու միջոցը, բայց ոչ ոք դա տրավմա չի անվանել:

 

Ինչպես կարող են օգնել սիրելիները

 

Ցավալի է տեսնել, թե ինչպես է տառապում ինչ-որ մեկը, ում սիրում ես. տեսնում ես, թե ինչպես է կախվածությունը վնասում նրանց ֆիզիկական առողջությանն ու ոգուն: Աբդուլ-Բահան զգուշացրել է ափիոնային նյութերի ազդեցության մասին և գրել. -Ափիոնը այնպես է խրվում հոգում, որ օգտագործողի խիղճը մեռնում է, նրա միտքը ջնջվում է, նրա ընկալումը կործանվում է։ Նա կենդանիներին մեռած է դարձնում։ Այն մարում է բնական ջերմությունը։ Ավելի մեծ վնաս չի կարելի պատկերացնել, քան ափիոնի պատճառած վնասը:

 

Այսպիսով, ինչպե՞ս կարող են ընկերներն ու ընտանիքի անդամները օգնել իրենց սիրելիներին, ովքեր պայքարում են կախվածության դեմ:

 

-Իրականում ամենալավն այն է, ինչ նրանք անվանում են հետ քաշվել սիրով, - ասում է Անժելան: Թող իմանան, որ դուք պատրաստ եք ամեն կերպ օգնել, բայց հետո սահմաններ կան։

 

Անժելան ասում է, որ լավ սահման կա օգնելու և ընդգրկվելու միջև: Օրինակ, նա խորհուրդ է տալիս մարդկանց գումար չտալ կախվածության դեմ պայքարողներին, այլ նրանց համար սնունդ գնել։ Իսկ նրանց բանտից հանելու փոխարեն կարող եք միայն առաջարկել նրանց տեղափոխել վերականգնողական կենտրոն։ Կան նաև բազմաթիվ աջակցության խմբեր, որոնք շատ օգտակար են այս թեմայի վերաբերյալ հետաքրքրվողներին կրթելու հարցում:

 

Դորոթի Լեմոն-Թոմփսոնը, հոգեթերապևտ և արտոնագրված կլինիկական սոցիալական աշխատող Թաուսոնում, Մերիլենդ, ասում է, որ կան բազմաթիվ տարբերակներ:
Նրանք, ովքեր աշխատում են, ունեն աշխատակիցների աջակցության ծրագրեր, որոնք խորհրդատվություն են առաջարկում աշխատողին և ընտանիքի ցանկացած անդամին: Դպրոցներն ուղղորդում են աշակերտներին կամ ծառայություններ են առաջարկում:

 

Առաջին հերթին կարևոր է չքննադատել կամ օտարել այն մարդկանց, ովքեր կախվածություն ունեն: -Նրանք տառապում են ինքնագնահատականի բազմաթիվ խնդիրներից և իրենց դատապարտում են, որ առաջին հերթին թմրանյութեր են օգտագործում և չեն կարողանում դադարեցնել, - ասում է Անժելան: Փոխարենը, եղեք ազնիվ և անկեղծ և ասեք նրանց. -Ես գաղափար չունեմ, թե ինչի միջով եք դուք անցնում, բայց ի՞նչ կարող եմ ես անել, որպեսզի լինեմ փոփոխության մի մասը:

author
Նյութի հեղինակ
Բահայի Հայաստան թիմ