Մարդու կյանքը հաճախ պատկերացնում ենք առանձին ոլորտների բաժանված՝ աշխատանք, ընտանիք, կրթություն, անձնական զարգացում, հանգիստ, իսկ դրանց կողքին՝ ուրիշներին օգնելու կամ հասարակության համար ինչ-որ օգտակար բան անելու հնարավորությունը։ Այդ պատկերացման մեջ ծառայությունը հաճախ դառնում է մի «լրացուցիչ» գործունեություն։
Բայց հնարավոր է ծառայությանը նայել այլ կերպ՝ ոչ որպես կյանքի առանձին հատվածի, այլ որպես կյանքի ուղու։
Այդ դեպքում հարցն այլևս միայն այն չէ, թե որքան ժամանակ ենք հատկացնում ուրիշներին օգնելուն։ Ավելի կարևոր է դառնում հասկանալ, թե ինչպես կարող ենք ապրել այնպես, որ մեր սեփական զարգացումն ու շրջապատի բարելավումը տեղի ունենան միաժամանակ։
Մենք սովորում ենք, զարգացնում նոր հմտություններ, փորձում ավելի կազմակերպված, գիտակից կամ մասնագիտորեն ուժեղ դառնալ։ Սակայն անձնական զարգացման իմաստը փոխվում է, երբ հարցնում ենք՝ ինչի՞ համար ենք զարգացնում այդ կարողությունները։
Եթե մարդը սովորում է ավելի լավ հաղորդակցվել, այդ հմտությունը կարող է ծառայել ոչ միայն իր կարիերային, այլ նաև օգնել նրան ավելի ուշադիր լսել ուրիշներին։ Եթե զարգացնում է կազմակերպչական կարողություններ, դրանք կարող են օգտակար լինել մարդկանց միավորելու և ընդհանուր նպատակների շուրջ աշխատելու համար։ Եթե սովորում է համբերություն, պատասխանատվություն կամ հետևողականություն, այդ հատկանիշները փոխում են ոչ միայն իրեն, այլև այն միջավայրը, որտեղ նա ապրում է։
Այս տեսանկյունից անձնական զարգացումը դառնում է ոչ միայն ավելի հաջողակ, այլև ավելի օգտակար մարդ դառնալու գործընթաց։
Ծառայությունը միայն այն չէ, ինչ մենք տալիս ենք ուրիշներին։ Այն կարող է նաև դառնալ այն միջավայրը, որտեղ զարգանում ենք ինքներս։
Մարդը կարող է շատ բան կարդալ համագործակցության մասին, բայց իրական համագործակցությունը սովորում է մարդկանց հետ աշխատելիս։ Կարող է խոսել համբերության մասին, բայց համբերությունը իրական հատկություն է դառնում այն ժամանակ, երբ անհրաժեշտ է այն դրսևորել։ Կարող է կարևորել պատասխանատվությունը, բայց դրա խորությունը ճանաչում է այն ժամանակ, երբ ուրիշները սկսում են ապավինել իրեն։
Այդ պատճառով սովորելն ու գործելը կարելի է դիտարկել որպես շարունակական շրջան։ Մենք ինչ-որ բան ենք սովորում, փորձում ենք կիրառել, տեսնում ենք՝ ինչ ստացվեց, մտածում մեր փորձի մասին և նորից գործում։
Այս մոտեցմամբ նաև սխալը պարտադիր չէ ընկալել որպես անհաջողություն։ Այն կարող է ցույց տալ, թե ինչն է պետք փոխել կամ ինչ կարողություն է դեռ անհրաժեշտ զարգացնել։
«Հասարակության վերափոխում» արտահայտությունը կարող է այնքան մեծ հնչել, որ երբեմն դժվար է հասկանալ, թե մեկ մարդու ամենօրյա գործողություններն ինչ կապ ունեն դրա հետ։ Բայց հասարակությունը ձևավորվում է հենց մարդկանց հարաբերություններից և ամենօրյա ընտրություններից։ Ինչպե՞ս ենք վերաբերվում միմյանց։ Ի՞նչ ենք սովորեցնում երեխաներին։ Ինչպե՞ս ենք աշխատում։ Պատրա՞ստ ենք համագործակցել։ Հետաքրքրո՞ւմ է մեզ ուրիշների բարեկեցությունը։
Այդ պատճառով ծառայությունը պարտադիր չէ սկսվի մեծ նախագծից։
Ուսուցիչը, որը փորձում է յուրաքանչյուր երեխայի մեջ տեսնել զարգանալու հնարավորություն, արդեն ազդեցություն է ունենում իր շրջապատի վրա։ Երիտասարդը, որը ընկերների հետ նախաձեռնում է օգտակար գործունեություն, ոչ միայն ինչ-որ բան է անում ուրիշների համար, այլ նաև սովորում է պատասխանատվություն ստանձնել։ Մարդը, որն իր մասնագիտական կարողությունները օգտագործում է նաև մարդկանց կյանքի բարելավման համար, իր աշխատանքին ավելի լայն նշանակություն է տալիս։
Հասարակության փոփոխությունը հաճախ հենց այս փոքր, բայց հետևողական գործողությունների կուտակումից է սկսվում։
Ծառայության մասին խոսելիս երբեմն պատկերացնում ենք երկու կողմ՝ նրանք, ովքեր օգնում են, և նրանք, ում օգնում են։ Սակայն իրական կյանքում այդ սահմանը միշտ չէ, որ այդքան հստակ է։
Երբ ուսուցիչը աշխատում է երեխաների հետ, փոխվում են ոչ միայն երեխաները։ Փոխվում է նաև ուսուցիչը։ Երբ մարդը փորձում է նպաստել իր շրջապատի բարեկեցությանը, նա ավելի լավ է ճանաչում մարդկանց, սովորում աշխատել տարբեր բնավորությունների հետ, տեսնում սեփական սահմանափակումները և բացահայտում նոր կարողություններ։
Այս հարաբերությունը միակողմանի չէ։ Մենք կարող ենք ինչ-որ բան տալ և միաժամանակ սովորել։ Կարող ենք նպաստել ուրիշի զարգացմանը և նույն ընթացքում ինքներս զարգանալ։
Ծառայությունը որպես կյանքի ուղի չի նշանակում, որ մարդը պետք է թողնի իր աշխատանքը կամ ամբողջ ժամանակը նվիրի հասարակական գործունեությանը։ Ընդհակառակը, այն թույլ է տալիս նոր աչքով նայել սովորական կյանքին։
Մասնագիտությունը, կրթությունը, ընտանիքը, ընկերությունը և համայնքային կյանքը կարող են դառնալ այն տարածքները, որտեղ մարդը միաժամանակ զարգացնում է սեփական կարողությունները և փորձում է դրանք ծառայեցնել ուրիշների բարեկեցությանը։
Մեկի համար դա կարող է արտահայտվել երեխաների կրթության մեջ, մյուսի համար՝ մասնագիտական աշխատանքի, երրորդի համար՝ երիտասարդների կամ հարևանների հետ նախաձեռնության միջոցով։
Կարևորը ոչ թե գործունեության չափն է, այլ ուղղությունը։ Մարդը չի սպասում, որ աշխարհը փոխվի ուրիշների ջանքերով։ Նա աստիճանաբար զարգացնում է այն կարողությունները, որոնց շնորհիվ կարող է դառնալ այդ փոփոխության մասնակիցը։
Այս իմաստով անձնական աճն ու հասարակության բարելավումը երկու տարբեր ճանապարհներ չեն։ Մենք կարող ենք աճել՝ մասնակցելով հասարակության բարելավմանը, և նպաստել հասարակության բարելավմանը՝ ինքներս շարունակաբար աճելով։
