Երեխան մեծանում է, և մի օր ծնողը նկատում է, որ նախկինում աշխատող մեթոդներն այլևս չեն աշխատում։ Խնդրանքները վերածվում են վեճերի։ Խորհուրդները՝ քննադատության։ Իսկ վերահսկելու յուրաքանչյուր փորձ կարծես միայն ավելի է մեծացնում դիմադրությունը։
Դեռահասության շրջանում սա պատահական չէ։
Այս տարիքում երեխան փորձում է հասկանալ՝ ո՞վ եմ ես՝ ծնողներիցս անկախ։ Եվ հենց այդ պատճառով չափազանց մեծ վերահսկողությունը կարող է դառնալ ծնող-երեխա հարաբերությունների ամենամեծ խոչընդոտներից մեկը։
Դեռահասի համար հասակակիցների կարծիքն ավելի կարևոր է դառնում
Փոքր երեխաների համար մեծահասակների հավանությունը սովորաբար մեծ նշանակություն ունի։ Դեռահասության շրջանում պատկերը փոխվում է։
Հասակակիցների կարծիքը հաճախ դառնում է շատ ավելի կարևոր, և երեխան սկսում է սեփական վարքը, արտաքին տեսքը, հետաքրքրություններն ու որոշումները համեմատել իր խմբի հետ։
Միաժամանակ նա փորձում է հասկանալ սեփական արժեքները։ Այդ ընթացքում դեռահասը կարող է կասկածի տակ դնել նաև ծնողների արժեքները։
Դա ծնողի համար երբեմն ընկալվում է որպես անհարգալից վերաբերմունք կամ այն ամենի մերժում, ինչ տարիներ շարունակ փորձել է սովորեցնել երեխային։ Սակայն հաճախ դա ինքնուրույն ինքնություն ձևավորելու գործընթացի մի մասն է։
Ինչո՞ւ խիստ վերահսկողությունը չի աշխատում
Որքան երեխան մեծանում է, այնքան ավելի դժվար է նրան պարզապես ստիպել։ Դեռահասին ամբողջությամբ վերահսկել գործնականում հնարավոր չէ։ Եվ որքան մեծահասակը փորձում է վերահսկողությունը ուժեղացնել, այնքան դեռահասը կարող է ավելի շատ փորձել պաշտպանել իր անկախությունը։ Նա սկսում է թաքցնել, ստել, շրջանցել սահմանափակումները կամ բացահայտ պայքարել դրանց դեմ։
Այսինքն՝ չափազանց խիստ վերահսկողությունը կարող է ոչ թե բարձրացնել ծնողի ազդեցությունը, այլ հակառակը՝ նվազեցնել այն։
Եթե ընտանիքում տարիներ շարունակ համագործակցություն ասելով նկատի է առնվել «Դու պետք է անես այն, ինչ ես ասում եմ», դեռահասը բնականաբար կասկածանքով կվերաբերվի նույնիսկ հենց «համագործակցություն» բառին։
Նրա համար դա կարող է նշանակել․ «Դու ուզում ես, որ ես հանձնվեմ»։
Համագործակցությունը ենթարկվել չէ
Դեռահասի հետ համագործակցությունը չի նշանակում, որ ծնողը հրաժարվում է սահմաններից կամ պատասխանատվությունից։ Նշանակում է, որ դեռահասը նույնպես մասնակցում է իրեն վերաբերող որոշումների քննարկմանը։
Փոխարենը՝ «Ես ասացի՝ ժամը տասին տանը կլինես, և վերջ», կարելի է քննարկել․
— Ինձ համար կարևոր է քո անվտանգությունը։ Քեզ համար կարևոր է ընկերներիդ հետ ժամանակ անցկացնելը։ Եկ մտածենք՝ ինչ պայմանավորվածություն կարող ենք գտնել, որը հաշվի կառնի երկուսիս մտահոգությունները։
Ծնողը շարունակում է լինել մեծահասակ և ունենալ իր սահմանները։ Բայց դեռահասը ստանում է հնարավորություն խոսելու, առաջարկելու, պատասխանատվություն ստանձնելու և մասնակցելու լուծմանը։
Դեռահասը պետք է զգա, որ դուք նրա կողմն եք
Ծնողն ու դեռահասը շատ հեշտ կարող են հայտնվել հակառակ ճամբարներում։ Ծնողը մտածում է․ «Պետք է նրան ճիշտ ճանապարհի վրա պահեմ»։ Դեռահասը՝ «Պետք է պաշտպանվեմ նրանցից»։ Եվ աստիճանաբար նրանց միջև երևակայական պատ է առաջանում։
Մինչդեռ դեռահասի համար չափազանց կարևոր է հասկանալ, որ նույնիսկ անհամաձայնության ժամանակ ծնողը իր դեմ չէ։ Կարելի է չհամաձայնել նրա որոշման հետ։ Կարելի է սահմաններ ունենալ։ Կարելի է պահանջել պատասխանատվություն։ Բայց այս ամենի հետ մեկտեղ դեռահասը պետք է զգա․
«Մենք կարող ենք չհամաձայնել, բայց դու դեռ իմ կողքին ես»։
Փոխադարձ հարգանքը չի նշանակում ամեն ինչ թույլ տալ։ Այն նշանակում է երեխայի արժանապատվությունը պահպանել նույնիսկ այն ժամանակ, երբ անհրաժեշտ է ասել «ոչ»։
Եվ որքան ավելի շատ դեռահասը մասնակցի խնդիրների քննարկմանը և որոշումների ընդունմանը, այնքան ավելի շատ հնարավորություն կունենա սովորելու հենց այն, ինչ ծնողները ցանկանում են նրան սովորեցնել՝ պատասխանատվություն, ինքնուրույնություն, խնդիրների լուծում և սեփական ընտրությունների հետևանքների գիտակցում։
Դեռահասության շրջանում ծնողի խնդիրը աստիճանաբար փոխվում է։
Այլևս հնարավոր չէ կառավարել երեխայի յուրաքանչյուր քայլը։ Բայց հնարավոր է պահպանել մի բան, որը շատ ավելի արժեքավոր է, քան վերահսկողությունը՝ հարաբերությունը։
Եվ հենց այդ հարաբերությունն է մեծացնում հավանականությունը, որ այն պահին, երբ դեռահասն իսկապես օգնության կարիք ունենա, նա ոչ թե թաքնվի ծնողից, այլ դիմի նրան։
