Մարդիկ սովոր են իրենց ջանքերի արժեքը չափել արդյունքով։ Եթե աշխատանքը հաջողվեց, ծրագիրը իրականացվեց, մարդիկ արձագանքեցին կամ գնահատեցին մեր արածը, բնականաբար ուրախանում ենք։ Իսկ երբ սպասված արդյունքը չի ստացվում, կարող ենք հիասթափվել և նույնիսկ մտածել, որ մեր ջանքերն անիմաստ էին։
Սակայն կյանքի շատ կարևոր ոլորտներում արդյունքը միշտ չէ, որ անմիջապես տեսանելի է։
Ուսուցիչը կարող է ամիսներ շարունակ աշխատել երեխայի հետ՝ չտեսնելով ակնհայտ փոփոխություն, իսկ տարիներ անց պարզվի, որ իր մի խոսքը կամ վերաբերմունքը մեծ ազդեցություն է ունեցել նրա վրա։ Ծնողը կարող է երկար ժամանակ արժեքներ փոխանցել երեխային՝ առանց իմանալու, թե դրանցից որոնք են պահպանվելու նրա հասուն կյանքում։ Մարդը կարող է աջակցել մեկ ուրիշին՝ երբեք չիմանալով, թե իր օգնությունն ինչ նշանակություն ունեցավ։
Այստեղ մի կարևոր հարց է առաջանում. եթե արդյունքը չի երևում, արդյո՞ք դա նշանակում է, որ մեր գործողությունն արժեք չուներ։
Արդյունքի մասին մտածելը անհրաժեշտ է։ Եթե մենք որևէ գործ ենք անում, պետք է կարողանանք գնահատել, թե որքանով է այն արդյունավետ և ինչն է կարելի բարելավել։ Բայց կա տարբերություն՝ արդյունքը ուսումնասիրելու և արդյունքից ամբողջությամբ կախված լինելու միջև։
Եթե մեր ներքին բավարարվածությունը կախված է միայն հաջողությունից, ամեն անհաջողություն կարող է դառնալ ծանր հարված։ Եթե որևէ նախաձեռնության արձագանքում են տասը մարդ՝ քսանի փոխարեն, մեզ կարող է թվալ, որ այն չստացվեց։ Եթե երեխան անմիջապես չի փոխում վարքը, կարող ենք մտածել, որ մեր ջանքերը ոչ մի նշանակություն չունեն։ Եթե մարդիկ չեն ընդունում մեր առաջարկած գաղափարը, կարող ենք կորցնել այն շարունակելու ցանկությունը ։
Այս դեպքում մեր ուշադրությունը տեղափոխվում է այն բանից, թե ինչ ենք անում և ինչ ենք սովորում, դեպի այն, թե որքան արագ ենք ստանում ցանկալի արձագանքը։
Նույնը վերաբերում է մարդկանց գնահատականին։ Գովասանքը հաճելի է։ Բնական է ուրախանալ, երբ մեր ջանքերը նկատվում են։ Բայց եթե մենք աստիճանաբար սկսում ենք աշխատել հիմնականում ճանաչում ստանալու համար, մեր շարժառիթը փոխվում է։
Այդ ժամանակ նույնիսկ օգտակար գործը կարող է կորցնել իր սկզբնական իմաստը։
Մարդը կարող է սկսել ընտրել այն գործունեությունը, որն ավելի տեսանելի է։ Կարող է խուսափել այն գործերից, որոնց համար ոչ ոք շնորհակալություն չի հայտնելու։ Կարող է քննադատությունը ոչ թե որպես սովորելու հնարավորություն, այլ որպես անձնական մերժում ընկալել։
Հակառակ ծայրահեղությունն էլ օգտակար չէ։ Արդյունքից չկախվելը չի նշանակում անտարբեր լինել այն բանի նկատմամբ, թե մեր աշխատանքը լավ է կատարվել, թե վատ։ Դա նշանակում է կարողանալ ընդունել արձագանքը՝ առանց սեփական արժեքը դրան կապելու։
Կան գործողություններ, որոնք արժեքավոր են նաև իրենց բնույթով։
Ազնվորեն կատարած աշխատանքը արժեք ունի նույնիսկ այն ժամանակ, երբ այն անմիջապես չեն նկատում։ Մարդուն լսելը արժեք ունի, նույնիսկ եթե մենք չենք լուծում նրա խնդիրը։ Երեխայի մեջ որևէ լավ հատկություն զարգացնելու ջանքը արժեք ունի նույնիսկ այն դեպքում, երբ փոփոխությունը դանդաղ է։
Այդպիսի մոտեցումը մարդուն ազատում է անընդհատ ապացուցելու անհրաժեշտությունից։ Նա շարունակում է հետաքրքրվել արդյունքով, բայց արդյունքը այլևս միակ պատճառը չէ, որի համար գործում է։ Այդ ժամանակ հաջողությունը ուրախացնում է, անհաջողությունը՝ սովորեցնում, իսկ քննադատությունը օգնում է ավելի լավ աշխատել։
Եվ երբ մենք կարողանում ենք մեր աշխատանքի արժեքը տեսնել ոչ միայն վերջնական արդյունքի, այլ նաև բուն գործընթացի, սովորելու և օգտակար լինելու մեջ, ավելի հեշտ է պահպանել գործելու ցանկությունը նույնիսկ այն ժամանակ, երբ փոփոխությունը դեռ չի երևում։
